XỨ QUẢNG

Tú Quỳ – Danh sĩ Quảng Nam

Tiểu sử và gia thế

Cụ Tú Quỳ, tên thật là Huỳnh Quỳ (1828-1926), hiệu Hướng Dương (hoa Quỳ) người làng Giảng Hòa, nay thuộc xã Đại Thắng, huyện Đại Lộc, tỉnh Quảng Nam.

Vào đời Hồng Đức (1471), cụ Hiển Nhứt Thế Tổ Huỳnh Đại, tức Huỳnh văn Nê, sinh quán tại Thừa Tuyên, huyện Nghi Xuân, tỉnh Nghệ An theo vua Lê Thánh Tông Nam chinh. Sau đó, ông chọn mảnh đất Giảng Hòa, ven sông Thu Bồn, làm nơi định cư, xây làng lập xã. Hồi ấy, nơi đây là một gò nổi đầy lau lách, gai góc um tùm, hoang vu. Cụ Tú Quỳ thuộc thế hệ thứ 10, 11 … của Thế Tổ họ Huỳnh (làng) Giảng Hòa.

Thuở nhỏ, cụ Tú Quỳ thọ giáo cụ Tú Sáu, tức cụ Tú Trần Thế Thận ở Phi Phú, Gò Nổi, huyện Điện Bàn, tỉnh Quảng Nam. Gia phong, tư cách, đạo đức cụ Tú Thận được cư dân địa phương kính trọng. Con cháu cụ Tú Sáu, có nhiều người là thầy thuốc Đông y nổi tiếng như ông Học Lan (Trần Thế Giảng) ở Bến Đồn, Trần Ích Ký, Trần Vọng (ở Đà Nẵng), Trần Quang (ở Quảng Ngãi). Ông Trần Vọng, nhà ở Thái Phiên, quận Hải Châu, Đà Nẵng, nay đã qua đời, nổi tiếng với loại thuốc đông y trong uống, ngoài xoa dành cho sản phụ ở cử, không phải nằm lửa theo như cách xưa, được bà con Quảng Ngãi, Quảng Nam tín nhiệm. Khi cụ Tú Sáu qua đời, tiến sĩ Phạm Liệu, một trong Ngũ phụng tề phi của đất Quảng, cùng các môn sinh xin gia đình cụ khắc vào bia câu đối bằng chữ Nôm có nội dung:

” Bốn phía xây vuông nền Đạo Nghĩa
Nghìn năm ghi tạc dấu Sư Nho”

Thế hệ con cháu cụ Tú Quỳ có nhiều người thành danh. Người con gái thứ ba, cụ Huỳnh thị Khóa, là chánh thất ông Nguyễn Thiệu, một địa chủ giàu có vào hạng nhất, nhì làng Trung Phước thời ấy. Ông Nguyễn Thiệu, còn gọi là ông Thủ Tô, rễ ông Tú Quỳ, có nhiều thế hệ con cháu được học hành thành danh. Ngày nay, tại Trung Phước, tên ông Tô nay trở thành nhiều địa danh như cầu ông Tô, giếng ông Tô, gò ông Tô…

Làng Trung Phước, nay thuộc xã Quế Trung, huyện Nông Sơn, tỉnh Quảng Nam, là một ngôi làng ven sông Thu Bồn, ở phía thượng lưu so với làng Giảng Hòa. Thời Pháp thuộc, làng này là vùng tản cư của nhiều dòng họ trâm anh thế phiệt từ Duy Xuyên, Điện Bàn, Đại Lộc. Trong đó, có một số dòng họ nổi tiếng nhất Trung Phước là dòng họ Bùi (làng) Vĩnh Trinh (có thi sĩ Bùi Giáng) từ Duy Xuyên, họ Huỳnh (làng) Giảng Hòa (của cụ Tú Quỳ) từ Đại Lộc, họ Phan (làng) Bảo An từ Gò Nổi, Điện Quang, Điện Bàn, họ Nguyễn (làng) Quảng Huế, từ Đại An, Đại Lộc… lên.

Phia bên kia sông Thu Bồn, cùng với làng Trung Phước là làng Đại Bình nổi tiếng đất Quảng Nam, với những giống trái cây ngọt, quý như loòng boòng, sầu riêng, măng cụt… Tại đây, qua chiến tranh, làng gần như còn nguyên vẹn nét đẹp làng quê Trung Bộ Việt Nam với con đường làng quanh co, bóng tre rợp mát, vườn cây trĩu trái …. Mấy năm trước, đường làng vẫn chưa có dấu bánh xe máy đi lại. Từ lâu, tỉnh Quảng Nam kỳ vọng xây dựng làng này trở thành Làng du lịch sinh thái, nhưng dự án nay vẫn chưa thành.

Sự nghiệp học hành, thi cử của cụ Tú Quỳ nhiều lận đận. Sau hai lần lều chõng, lần đầu vừa tròn 19 tuổi, hai lần đều đỗ tú tài, cụ Tú Quỳ trở lại quê hương dạy trẻ, sống cuộc đời thanh bạch. Trong thời kỳ này, cụ Tú Quỳ dùng tài văn chương giúp đỡ cư dân trong những dịp quan hôn tang tế. Đặc biệt, ông thường làm thơ đả kích thẳng thừng những thói hư tật xấu của xã hội, của con người không một chút khoan nhượng, e dè, nhằm “diệt bất công, gian ác, khuyến thiện hưng đạo đức” một cách chính trực ngoan cường. Ngôn từ và hành động của ông phản ảnh một nhân sinh quan cá biệt, không giống bất cứ danh nho danh sĩ nào đồng thời với ông. Đấy cũng là nguyên nhân tạo cho Quảng Nam có được một Tú Quỳ với bản chất đặc thù, “Bản chất Tú Quỳ Quảng Nam”.

Đến tuổi cửu tuần, vua Khải Định ban cho ông hàm “Hàn Lâm Đãi Chiếu”. Một ngày tháng 5 Bính Dần, sau khi dùng cơm tối, ung dung uống bát nước chè đậm, ông vào giường ngủ và qua đời vào những ngày đầu ngày mồng 6 tháng 3 năm Bính Dần (17/5/1926), niên hiệu Bảo Đại I, hưởng thọ 98 tuổi.

Tú Quỳ âm thầm qua đời nơi quê hương Giảng Hòa. Quảng Nam mất đi một nhân tài văn học, nhưng sự nghiệp văn thơ và bản chất “tiết trực tâm hư” của ông vẫn mãi mãi trong lòng người dân Quảng. Sau khi ông qua đời, ngay cả những đối tượng thù hận ông, vì những bài thơ “gang thép” mà ông đã mạnh mẽ đả kích họ trước đấy, cũng bùi ngùi thương tiếc, kính trọng mà khóc ông bằng bốn chữ: “Túc Xưng Quân Tử”. Phạm Quỳnh đã trang trọng đưa bốn chữ đó lên báo Nam Phong điếu ông. Phạm Liệu, người đứng đầu bảng “Đệ nhị Giáp Đồng Tiến Sĩ xuất thân” khoa thi Mậu Tuất 1898, một trong năm con phụng của Ngũ Phụng Tề Phi Quảng Nam, chí tình khóc ông bằng câu đối:

“Gia học kế thừa, Ngã ngoại tổ môn trung túc xưng cao đệ
Quốc văn đề xướng, Đại súy đường hội diện hiệp bái tiên huy

Và tôn vinh Tú Quỳ là “Đại súy đường”, một đại tướng trong làng Quốc văn.

Từ năm 1958-1968, nhà giáo, thi nhân tiền chiến Phạm Đình Bách, bào đề cụ Phạm Đình Ái, sưu tầm thơ ca Tú Quỳ và đặt tên cho tác phẩm là: “Tú Quỳ, La Sơn Phu Tử Quảng Nam”, đánh giá Tú Quỳ đối với phong trào Nghĩa hội Quảng Nam như một Nguyễn Thiếp Nghệ An đối với Quang Trung Hoàng đế ngày trước.

Cụ Tú Quỳ sinh ra trong giai đoạn đất nước tao loạn, sinh thời thường làm thơ đả kích cái xấu trong xã hội, trong đó có rất nhiều bài vịnh mỉa mai, châm biếm các thủ lĩnh dưới trướng Nguyễn Duy Hiệu, thủ lĩnh Nghĩa Hội Quảng Nam, nhũng nhiễu dân lành, giết chóc bừa bãi làm méo mó hình ảnh cuộc kháng chiến chống Tây ở Quảng Nam. Trước nay, có nhiều ý kiến đánh giá khác nhau về các sáng tác của cụ, có cả nghi án cụ là người chống lại phong trào Nghĩa Hội Quảng Nam do Nguyễn Duy Hiệu lãnh đạo. Vì vậy, trong một thời gian dài, di sản thơ văn của Tú Quỳ vẫn chỉ dừng lại ở các nghiên cứu, không được nhiều người biết đến.

Tiếc thay!

Advertisements

Tháng Mười Một 15, 2010 - Posted by | 5. Đất và Người

Không có bình luận

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Đăng xuất / Thay đổi )

Connecting to %s

%d bloggers like this: